![](https://www.churchofjesuschrist.org/imgs/https%3A%2F%2Fassets.churchofjesuschrist.org%2F78%2F0f%2F780f932d8b18fb2a982ad1d0db879a90bfccd0d7%2F780f932d8b18fb2a982ad1d0db879a90bfccd0d7.jpeg/full/!250,/0/default)
Nuhnkuh Mwe Insewowo uh
Pahpah tuhmasr Inkuhsrao el etuh enenuh lasr uh ac lac tuhfah kahsrwe kuht ke kuht pahnglol ke kahsruh uh.
Tamuhlwel ac tahmtahel sacohk wiyuck an, toeni se inge akihlenyac yac ahk 49 e ke pacl se nga ahkkweyeyucklac ah, ke Ohktohpa 4, 1963, in oruh sie mempucr ke U luhn Mwet Sap Singucul Luo. Yac angaul yuc pacl na loeloes se. Ke ohiyac puhs, tuhsruhktuh, atacn pacl na fototo se ke pacl se nga tulac ke yen in sramsram lun Tabernacle ah ac oruh sramsram se emet luhk ke toeni luhlahp uh.
Puhs ma eklac ke Ohktohpa 4, 1963 me. Kuht moul ke pacl wo se ke sramsram mahtuh luhn facluh. Kuht ahkinsewowoyeyuck yohk na pwacye. Ac inge kuhtuh pacl uh upac in liye ma upac ac insese in lwelah ma koluk in rauni kuhtyak ac tiac oruh in muhnahslah. Nga konwacack lah, sahyacn nuhnuhkuh ke ma sruhngwacyuck ke ohiyac se, kuht fin srihke in liye ma uh ke sie liye wo ac nuhnkuh mwe insewowo ke moul lasr uh, weacng mwe insewowo ma atacn srihk kuh mwe insewowo ma kuht kuh in tiac etuh, kuht kuh in konwacack engan luhlahp.
Ke nga liye yac 49 somlah ah, oasr kuhtuh ma nga konwacack. Sie pa lah puhs puhlakihn luhk ma tiac arlac pa ma kuh in nuhnkweyuck muh ahluhkwelah wo. Ke ma pwacye, ke pacl ma puhlakihn inge sikyak uh, e kwacna atacn tiac oacwac ac finne oacna. Tuhsruhk, esamyacn puhlakihn inge, elos ahkwoye ac ahkinsewowoye moul uh—weacng moul luhk sifacna. Nga ke ahkkweye mukwikwi se pacna inge nuh suwos—ma oacna, ma kowos nuhnkuh muh ahkwoye moul lowos an ac liye na nuh ke mwe insewowo, yohk kuh srihk, kowos eis tari an.
Sifil liye luhk ke yac ekahsr ah me tiac tui ke ahkkweyeyacn etuh luhk lah pruhe lasr uh lohngyuck ac topukyuck. Kuht etuh wo ke ma pwacye sukokyak ke 2 Nephi ke Puk luhn Mormon, ma fahk lah mwet uh oasr elos in kuh in engan.1 Nga ahkpwacyei lah yohkiyacn engan sacn tuhkuh ke kuht akihlen lah kuht kuh in sramsram nuh sin Pahpah tuhmasr Inkuhsrao ke pruhe ac lah pruhe ingacn ac tuhfah lohngyuck ac topukyuck—sahp tiac ke ohiyac ac pacl kuht tuhpan uh pa e topukyuck kac uh, tuhsruhk elos ac tuhfah topukyuck sin Pahpah Inkuhsrao se ma etwekuht ac luhngse kuht wo ac suc luhngse engan lasr uh. El olwelah nuh sesr lah kuht fin puhsisacl, El ac pwen kuht ac use top ke pruhe lasr uh?2
Ke minit ekahsr tohkoh ma lwelah ngan sramsram uh, nga luhngse akacsruhi nuh suwos kuhtuh srihsrihk oruh luhk ke puhlakihn ma oasr yuruk ke pruhe ma lohngyuck ac topukyucklac ac suc, ke sifil liyeyuck, use mwe insewowo nuh in moul luhk ac oacyacpac moul luhn mwet sahyac. Ma nga sihmihs luhk ke lwen nuh kwewa uh, suhmuhslah ma ke yac somlah ah nuh mihsenge, kahsruh use kuhtuh ma srihsrihk suc ma nga ac kuh in tiac esam.
Ke muhtuhn yac 1965 nga srihsrngiyucki in wi toeni luhn stek ac in ahkfahsrye miting sahyac ke eria South Pacific nohfohn. Muhtwacta se emet luhk nuh ke ip luhn facluh se, ac pa pacl se ma nga tiac kuh in muhlkuhnlah uh. Mukwikwi ke ip luhn nguhn pucspucs sikyak ke puhlan kunohkohn se inge ke nga ohsun nuh sin mwet kol, mempucr, ac misineri ac.
Ke kapihn wik ke Sactte ac Sacnri, Fepweri 20 ac 21, kuht oasr fin acn Brisbane, Australia, in ahkfahsrye tuhkweni luhlahp ma orek uh ke Stek Brisbane. Ke puhlan pacl in miting ke Sactte, ahkkahlwemyeyuck nga nuh sin prestuhn luhn tistrik ke eria se ma weacng miting sac. Ke nga usruk pahol ah, nga puhla na kuh lah nga enenuh in sramsram nuh sel ac sang kahs in kahsruh, ac nga siyuck sel lah el ac kuh in wiyuc ke tuhkweni ke lututacng in Sacnri ke lwen tok ah ngan kuh in kahsrwel.
Tukun tuhkweni ke Sacnri sac, kuht eis pacl wowo in amuhtwactai. Kuht sramsram ke kunohkohn pucspucs lal ke orekma luhn prestuhn luhn stek. Ke kuht oruh ohinge ah, nga puhla mokleyuck in fahk nuh sel kuhtuh nuhnak nuh ke orekma luhn misineri ac ohiyac ma el ac mempucr lal kuh in kahsruh misineri ke pacl nuh kwewa ke orekma lalos ke eria lal. Nga etwacack tohkoh lah mukul se inge pruhe nuh ke kolyuck luhn ohiyac se inge. Nuh sel muhtwacta lasr pa sie mwe loh sacohk ma pruhe lal lohngyuck ac topukyuck. Miting na atacn tiac oacwac se pa inge tuhsruhk sie suc nga etuh na suwohs lah kolyuck sin Nguhn ac sucu oasr eklac kac nuh ke moul luhn prestuhn luhn tistrik sac ac ohfohs lal, ke moul luhn mempucr lal, ac ke orwaclah wo luhn misineri we ah.
Tamuhlwel ac tahmtahel wiyuck an, srihpac luhn Leum uh kwacna oreklac ke kuht ahkos kolyuck luhn Nguhn. Nga luhlahlfongi lah luhpan oruh lasr ke mokleyuck ac nuhnak ma tuhkuh nuh yohrohsr uh, pa luhpan luhlahlfongi luhn Leum in orwaclah sap Lal.
Nga etwaclah lah, oacna ke nga fahk ke pweng met ah, nimet kohllah pihrihkyuck an. Ke sie mukwikwi ke yac somlah ah, nga kofkof ke Deseret Gym mah se fin acn Salt Lake City ke nga puhla mokleyuck se in som nuh ke University Hospital in muhtwacta yurin kawuck wowo se luhk suc ma koflah fahsr ke srihpen kacnsucr ac tukun el laslas ah. Nga suhlahklahk som liki yen in kofkof sac, nuknukyang, ac tiac paht nga kahsruhsr som in liye mukul wo se inge.
Ke nga fihli ke infuckihl lal ah, nga liye lah wacngihn mwet infuckihl sac. Ke nga siyuck we ah nga etwacack lah ngwac kuh in konwaclwack ke yen in kofkof ke lohm ono ah, acn se ma orekmakihnyuck nuh ke ahkpah luhn mahno. Nga konwacack lah pwacye. El sifacna pahtokollah ke mwe pahtpaht okwaclah ah ac el muhkwena ke rum sac. El oasr ke yen in kofkof sac, siskacn yen loal ah. Nga pahnglol, na el pahtkolma ke mwe pahtpaht okwacl ah in pwacngohk nuh sihk. Muhtwacta na wowo se kuht orwaclah, ac nga weluhl fohlohk nuh ke rum lal ah sang mwe insewowo nuh sel.
Nga etwacack tohkoh sin kawuck se luhk ah lah yohk laloi lal ke lwen sac ac el nuhnkuh in sifacna eslah moul lal. El pruhe ke kahsruh tuhsruhk el muhtwacwacack in puhla lah pruhe lal tiac topukyuck. El som nuh ke yen in kofkof sac ke nuhnak se ma muh pa inge ohiyac se in ahksahfyelah suhpwacr yohk lal—in pahtoklah mwe pahtpaht okwacl ah nuh ke yen loal ke yen in kofkof sac. Nga fihli ke pacl na elyah se, in topuk ke ma nga etuh ma mokleyuck sin God.
Kawuck se luhk ah moul ke yac pucspucs tohkoh—sesseslah ke engan ac tarilac. Nga engan na pwacye in oruh sie mwe orekma luhn God ke lwen elyah se ke yen in kofkof sac.
Ke sie pac mukwikwi, ke Nga ac Tahmtahel Monson kahsruhsr nuh lohm ah tukun kuht muhtwacta yurin kawuck lasr ah, nga puhla nuhnak se kuht in som nuh ke acn mwet muhta we—loes kahsruhsr sac—in muhtwacta yurin sie katinmas mahtuh suc tuh wi ward lasr ah. Inel pa Zella Thomas. Ke pacl sac el muhta ke lohm in muhta luhn mwet mahtuh kuh mas. Ke tahfuhn lwen tok sac kuht konwaclwack tuh el muhnahslah na pwacye tuhsruhk el oan wo ke mwe oan lal ah.
Zella el kun muhtahl ke pacl na loeloes, tuhsruhk el sa na akihlacnwack puhsracsr. El siyuck lah nga kuh in sang mwe insewowo nuh sel, weacng lah el ahkolah in misac Leum El fin luhngse elan fohlohk liki facluh. Oasr nguhn na wowo ac mihs ke infuckihl sac, ac kuht nuh kwewa etuh lah el ac tiac moul paht. Zella el sruokyac pouk ac fahk lah el oaru in pruhe tuh ngan tuhkuh liyacl ac sang mwe insewowo nuh sel. Nga fahk nuh sel lah kuht tuhkuh ke srihpen mokleyuck suwos tuhkuh sin Pahpah tuhmasr Inkuhsrao. Nga ngokyac motonsrol, etuh lah ngac tiac sifil liyacl ke kuht moul uh. Ma inge sikyak tuh pwacye, el misac ke lwen tok ah. In kuh in sang kuhtuh ahkwo ac mihs nuh sel Zella wolacna pa mwe insewowo se nuh sel ac nuh sihk.
Pacl wowo se in oruh mwe insewowo nuh in moul luhn mwet sahyac kwacna tuhkuh ke tiac plwacniyuck. Ke sie fong in Sactte ohu na pwacye ke pacl in ohu ke yac 1983–84, Nga ac Tahmtahel Monson kahsruhsr ke lusacn mael ekahsr nuh ke ohl Midway, Utah, ma oasr lohm sesr we. Luhpan ohu ke fong sac oasr ke degree 24 ten liki sero Fahrenheit (–31°C), ac kuht ke etuh lah ma nuh kwewa wona ke lohm sesr ah we. Kuht liye lah ma nuh kwewa wo, na kuht mukwilac fohlohk nuh Salt Lake City. Kuht srwackna kahsruhsr nuh ke inkacnek luhlahp ah na stosah okwacsr ah misac. Kuht koflah in som nuh yen. Nga suhkwac mihsrihsr oacna ke fong sac.
Kuht tari na fahsr nuh ke acn ma oasr mwet we fototo ah, stosah uh kahsruhsr muhi ahliki kuht. Sahflahiyac ah stosah soko tui, ac mukul fuhsr se siyuck lacn kahsruh. Kuht konwacack lah tisucl nwek twacng in stosah okwacsr ah kwekwelah ke srihpen ohu, oruh kuht tiac kuh in kahsruhsrkihn. Mukul fuhsr kuhlwacng se inge wucn kuhtlac nuh lohm sesr Midway ah. Nga srihke ngan molwel ke kahsruh lal, tuhsruhk el fohlohkihn. El fahk lah el Boy Scout se ac el luhngse oruh orekma in kuhlwacnsap. Nga ahkkahlwemyeyuc nuh sel, ac el ahkkahlwemye luhngse lal ke pacl wo lal in kahsruh. Nga motko muh el matwacn misineri, nga siyuck sel lah oasr plwacn lal in kuhlwacnsap ke misin. El fahk lah el tiac etuh na pwacye lah meac el ke oruh.
Ke lututacng in Mante tohkoh ah nga suhmuhslah lwacta se nuh sin mukul fuhsr se inge ac fahk kuloh nuh sel ke kuhlwacng lal. Ke lwacta sac nga ahkkweyacl in kuhlwacnsap ke sie misin. Nga sang sie sin puk nuhtihk in welah ac ahkkohnyelah sapta se ke kuhlwacnsap luhn misineri.
Wik se tohkoh ah ninac kiyacn mukul fuhsr se pahngma ac fahk nuh sihk lah tuhlihk mukul se nahtuhl uh tuhlihk mukul na yohk etuh la se tuhsruhk ke ohiyac ma sikyak ke moul lal, kena se el puhla ke pacl na loeloes in kuhlwacnsap ke sie misin srihkweni. El fahk lah el ac pahpah tuhmwacl ah lalo ac pruhe tuh insiyacl in eklac. Elos fihliyac inel ke inen mwet in pruhekihnyuck ke Tempuhl Provo Utah ah. El finsrak tuh ke kuhtuh ohiyac, kuhtuh inkacnek, insiyacl in kuh in mokleyuck in wolac ac elan kuh in fohlohklac nuh ke kena lal in som misin ac kuhlwacnsapuh Leum ke luhlahlfongi. Ninac sac luhngse ngan etuh lah el liye ma sikyak ke ekuh ohu sac in oruh sie top nuh ke pruhe lalos nuh sel. Nga fahk lah, “nga insese nuh sum.”
Tukun mahlwem ekahsr ac ohsun puhs luhk nuh sin mukul fuhsr se inge, Nga ac Tahmtahel Monson yohk engan lasr in wi toeni in wihlkacs luhn misineri lal met liki el ac oaclac nuh ke Canada Misin Vancouver.
Yac tiac ma na orek kuht in ohsun ke fong in Tisacmpuh ohu sac? Nga tiac luhlahlfongi. Sahyac na, nga luhlahlfongi lah ohsun lasr ah pa top se ke oaru in pruhe luhn ninac ac pahpah nuh sin tuhlihk mukul elos seko.
Sulpacna, tamuhlwel ac tahmtahel wiyuck an, Pahpah tuhmasr Inkuhsrao el etuh enenuh lasr uh ac lac tuhfah kahsrwe kuht ke kuht ac siyuck Sel ke kahsruh uh. Nga luhlahlfongi lah wacngihn elyah lasr ma srihklaclac kuh wacngihn srihpac. Leum el elyah ke ma srihsrihk ke moul lasr uh.
Nga luhngse ahksahfyelah in kapsra sie puhlakihn ma tuhfahna sikyak suc ma oasr ikeyac sin mwet foko. Sikyak ke puhlan pacl in ahkfuhlwact ke ohiyac luhn acn ma orek nuh ke Tempuhl Kansas City, ke mahlwem na limekohsr somlah ah. Oacna in puhs ma sikyak ke moul lasr uh, ke pacl sac oacna in muh sie pac puhlakihn ma ma nuh kwewa ac fahsr wo. Tuhsruhktuh, ke nga etwacack ke ohiyac sikyak ke ahkfuhlwact ke ekuh met liki tempuhl aluiyucklac ah, nga akihlen lah ahkfuhlwact ke fong sac sie liki na. Sahyacna, ma na wowo se.
Apkuhran in oacna ohiyac luhn acn nuh kwewa orek in oruh ip luhn akmuhsraiyacn tempuhl, mwet fuhsr ke Tistrik Kansas City Missouri Tempuhl oruh atacn ahkfuhlwact lalos in sraclihk u ke acn lalos sifacna. Plwacn sac pa elos ac tuhkweni nuh sie ke lohm luhlahp reniyucki luhn acn we ke lututacng in Sactte luhn ahkfuhlwact sac elos in kuh in etuh lah pacl suc ac oyac elos ac utyak we, acn elos ac tu we, lusacn inmahsrlolos, ohiyacn tifoki nuh ke acn in tacn ah, ac kuhtuh pac sahyac—puhs ma srihsrihk kac ma elos enenuh in sruokyac ke puhlan pacl sac ke elos suc fosrngahkihn orwacni kain in mukwikwi nuh sie in muh lwen in tacn sac in kuh in oreklac wo.
Oasr ma na upac se ke lwen sac. Mukwikwi na fohn sac ac orekmakihn pohloh mukwikwi ma sruhuh ma ac ahkkahlwemyeyuck ke skrin luhlahp se ma pahngpahng Jumbotron. Pohloh mukwikwi sruhuh inge yohk srihpac na pwacye nuh ke mukwikwi na fohn sac. Elos tiac srihke in kapsreni muhkwena nuh sie, tuhsruhk kais sie pohloh petsac sruhuh ac ahkkahlwemye mukwikwi se tohkoh an. Petsac ke pohloh mukwikwi uh yohk srihpac in oruh mukwikwi na fohn sac in oasr kalmeyac. Ac Jumbotron sac tiac orekma.
Mwet orekma kac ah fohs in konwacack elyah sac ke mwet fuhsr ah tuhpan, foko selos, kahinglac pacl wowo lalos in srihkasrak. Ohiyac sac luhman ac tiac oreklac.
Mwet se ma suhmuhslah ah ac mwet se ma kol ahkfuhlwact sac, Susan Cooper, tohkoh ahkuhtweyac lah, “Ke kuht moklwe plwacn se emet ah nuh ke ahkluo ac plwacn puhs tohkoh ah, kuht etuh lah ac tiac orekma. … Ke kuht liye fahsr luhn akwuck ah, kuht etuh lah kuht ac tiac kuh in orwaclah, tuhsruhk kuht etuh lah oasr sie sin ma yohk kuh la ke acn in tacn ah ten—3,000 ke mwet fuhsr. Kuht enenuh in som nuh ten ac fahk nuh [selos] ma sikyak uh ac orekmakihn luhlahlfongi lalos.”3
Ao se na met liki mwet in intoe uh ac muhtwacwacack utyak nuh ke acn luhlahp se, 3,000 ke mwet fuhsr inge sikuck muhtuhnte infohk ah ac tuhkweni pruhe. Elos pruhe tuh elos suc orekma ke Jumbotron sac in mokleyuck in etuh ma in oruh in ahksuwohsye; elos siyuck sin Pahpah tuhmwaclos Inkuhsrao in ahkfalyelah ma elos tiac kuh in orwaclah ke srihpen srihklac luhn pacl uh.
Sie mwet ma suhmuhslah uh fahk tohkoh, “Pa pruhe se ma mwet fuhsr ah tiac kuh in muhlkuhnlah, tiac ke srihpen kwekwe luhn falfucl sac, tuhsruhk ke srihpen elos puhla yohk ke Nguhn.”4
Tiac paht met liki sie sin mwet orekma kac ah tuhkuh in fahk nuh selos lah elos sokwack elyah sac ac eltahl orwaclah. El fahk lah elos wo ohiyac kuh in konwacack elyah sac, tuhsruhk mwet fuhsr ah kwewa etuh wo ke ohiyac sac.
Ke kuht ilyak nuh in lohm luhlahp luhn mura sac ke ekuh sac, wacngihn etuh lasr kac lah elos puhlakihn kwewa ma upac ke lwen sac. Tiac paht elos muhtwacwacack ke mukwikwi lalos. Ma kuht liye ah, arulacna kahto, fwel oruh sac—sie sin ma wowo nga liye. Mwet fuhsr ah suhpwaclihk nguhn wowo, kuh ma puhlweyuck selos kwewa ma oasr lun lohm sac. Elos etuh na acn elos ac utyak we, acn elos ac tu we, ac ohiyacn oruh lalos nuh sie. Ke nga etwacack lah fototo pacl in srihkasrak lalos ac lah puhsiyacn ma orek ah tiac srihkeyuck sin u sac nohfohn, nga lut na pwacye. Wacngihn mwet ac kuh in etuh kac. Pwacye lah Leum el ahkfalyelah ma suhfal.
Nga tiac tui in luhngse yohk ke ohiyac Leum el kuh in mokle ac kol ip nuh kwewa ke tohkohsrahi Lal ac inge oasr na pacl in sang mokleyuck nuh ke kais sie mwet—kuh sie ahkfuhlwact ke ohiyac luhn acn se kuh sie Jumbotron. Ma pwacye se ma El kuh, lah El oruh, pa fahkwack luhlahlfongi luhk uh.
Tamuhlwel ac tahmtahel wiyuck an, Leum pa ip ke moul lasr uh. El luhngse kuht. El ke ahkinsewowoye kuht. El luhngse kuht in suk ke kahsruh Lal. Ke El pwen kuht ac kol kuht, ac ke El lohng ac topuk pruhe lasr uh, kuht ac konwacack engan yenuh ac inge ma El kena nuh sesr uh. Lwelah kuht in etuh ke mwe insewowo Lal in moul lasr uh, nga pruhe ke inen Jisus Kraist, Mwet Lahngo lasr, amen.